Ev hizmetlerinde çalışma izni

Ev hizmetlerinde hangi işler için izin alınabilir?

Ev hizmetleri kapsamında çalışma izni, evde bakım ve refakat gerektiren işler için düzenlenir. Bakanlık bu dosyaları ayrı bir izin türü olarak değil, süreli çalışma izni olarak değerlendirir; ancak değerlendirme kriterleri diğer sektörlerden belirgin biçimde farklıdır.

• Yaşlı bakımı — kendi başına yaşamını sürdüremeyen yaşlı bireylerin günlük bakımı
• Hasta refakati — sürekli refakat gerektiren hastalara eşlik ve bakım
• Engelli bakımı — bakıma muhtaç engelli bireylerin bakımı
• Çocuk bakımı — evde çocuk bakımı ve gözetimi

Temizlik, aşçılık, şoförlük gibi ev işleri için verilen izinler farklı değerlendirilir ve bakım işlerine tanınan kolaylıklardan yararlanamaz. Başvuruda görev tanımının doğru seçilmesi bu yüzden kritiktir.

Beş Türk vatandaşı şartı aranmaz

Türkiye'de çalışma izni başvurularının en sık takıldığı nokta istihdam oranıdır: genel kural, çalıştırılacak her bir yabancı için işyerinde en az beş Türk vatandaşının sigortalı olmasıdır. Bir aile bu şartı hiçbir zaman karşılayamaz.

Ev hizmetlerinde bu kriter aranmaz. Bakım işleri için yapılan başvurularda işveren bir işletme değil, bakıma muhtaç kişi ya da yakınıdır; dolayısıyla istihdam oranı hesaplanmaz. Bu, bakıcı dosyalarını diğer sektörlere göre belirgin biçimde kolaylaştırır.

Kriterin aranmaması, iznin kesin verileceği anlamına gelmez. Bakıma ihtiyacın belgelenmesi, yabancının hukuki durumu ve ücret beyanı yine değerlendirilir.

İşveren kim olur?

Ev hizmetlerinde işveren bir şirket değil, gerçek kişidir. İki durum vardır.

Bakıma muhtaç kişinin kendisi

Bakılacak kişi başvuru yapabilecek durumdaysa işveren doğrudan kendisi olur. İşyeri kaydı onun kimlik bilgileri ve elektronik imzasıyla açılır.

Birinci derece yakını

Bakıma muhtaç kişi yaşlıysa, engelliyse ya da başvuru yapabilecek durumda değilse birinci derece yakını işveren olabilir. Anne, baba, çocuk ve eş birinci derece yakın sayılır. Bu durumda işyeri kaydı yakının bilgileri ve elektronik imzasıyla açılır.

İşveren olacak kişinin kendi adına elektronik imzası bulunmalıdır. E-imza, nitelikli elektronik sertifika hizmet sağlayıcılarından alınır ve başvurudan önce hazır olmalıdır — bu adım çoğu ailenin gözden kaçırdığı ve süreci geciktiren noktadır.

Hangi belgeler gerekiyor?

Standart çalışma izni belgelerine ek olarak bakım ilişkisini kanıtlayan evraklar istenir.

İşverenden (aileden)

• İşveren olacak kişinin elektronik imzası
• Bakılacak kişinin nüfus cüzdanı örneği
• Yakınlık belgesi — işveren birinci derece yakın ise vukuatlı nüfus kayıt örneği
• Bakıma ihtiyacı gösteren sağlık raporu (yaşlılık, engellilik veya hastalık durumuna göre)
• Başvuru dilekçesi ve taahhütname

Yabancı personelden

• Pasaport fotokopisi — Latin alfabesi dışındaysa noter onaylı yeminli tercümesiyle
• Geçerli ikamet izni (yurt içi başvurularda en az altı ay süreli)
• Biyometrik fotoğraf
• İmzalı iş sözleşmesi
• Varsa bakım veya hemşirelik alanında eğitim belgesi

Yabancı dildeki her belge için yeminli tercüman çevirisi ve noter onayı zorunludur. Onaysız çeviri tek başına ret sebebidir ve reddedilen bakıcı dosyalarının büyük kısmı bu yüzden geri döner.

Çalışma adresi ve il kısıtı

Başvuruda çalışma adresi olarak bakımın yapılacağı ev adresi girilir. Çalışma izni bu adrese ve bu ile bağlı olarak düzenlenir.

Bu, taşınma durumunda dikkat edilmesi gereken bir noktadır. Bakım aynı ilde farklı bir adrese taşınırsa Bakanlığa bildirim yapılması, başka bir ile taşınma söz konusuysa durumun yeniden değerlendirilmesi gerekir.

Yabancı, izni veren aileden ayrılıp başka bir ailenin yanında çalışmak isterse aynı izinle bunu yapamaz; yeni işveren için yeni başvuru gerekir.

Ücret ve sosyal güvenlik

Beyan edilen ücretin, yapılacak işin niteliğine uygun olması ve asgari ücretin altında kalmaması beklenir. Ev hizmetlerinde istenen ücret düzeyi, üst düzey yönetici veya mühendis kadrolarına göre çok daha düşüktür; asgari ücret düzeyi genellikle yeterli görülür.

İzin çıktıktan sonra işveren, yabancıyı sosyal güvenlik sistemine kaydettirmek ve primlerini yatırmakla yükümlüdür. Ev hizmetlerinde çalışanlar için SGK'nın ayrı bir tescil usulü vardır; ay içinde on gün ve üzeri çalışanlar için tüm sigorta kolları uygulanır.

Beyan edilen ücretle SGK'ya bildirilen ücretin tutarlı olması gerekir. Aradaki fark, iznin iptaline ve idari para cezasına yol açabilir.

Süreler ve uzatma

İlk başvuruda çalışma izni en çok bir yıl için düzenlenir. Aynı işverenle ilk uzatmada en çok iki yıla, sonraki uzatmalarda en çok üç yıla kadar uzatılabilir.

• Sonuçlanma — belgeler eksiksizse otuz gün
• İşe başlama — yurt içi başvurularda iznin başlangıcından itibaren bir ay
• Adrese kayıt — çalışma vizesiyle girişten itibaren yirmi gün
• Uzatma — iznin bitmesine altmış gün kalmasından itibaren ve süre dolmadan
• İtiraz — ret kararının tebliğinden itibaren otuz gün

Uzatma başvurusu yapılan yabancı, izin süresi bittikten sonra da başvuru sonuçlanana kadar çalışmaya devam edebilir. Bunun için doksan günü aşmaması ve işin, işverenin ve adresin değişmemesi şarttır.

Ev hizmetlerinde çalışma izni de aynı belgeyle düzenlenir — Bakanlıkça yayımlanan örnek görsel. Kartın arka yüzünde işyeri unvanı olarak işveren kişinin adı, çalışılacak il ve izin süresi yer alır.

Bakıcı dosyalarında en sık yapılan hatalar

• E-imzanın hazır olmaması — işveren olacak aile bireyinin elektronik imzası yoksa başvuru hiç başlayamaz. Süreci en çok geciktiren kalem budur.
• Görev tanımının yanlış seçilmesi — bakım işi yerine temizlik veya ev işleri seçilmesi, dosyayı farklı kritere sokar.
• Yakınlık belgesinin eksikliği — işveren birinci derece yakın ise akrabalığın belgelenmesi zorunludur.
• Sağlık raporunun bakım ihtiyacını göstermemesi — genel bir rapor yeterli olmayabilir; bakıma muhtaçlığın anlaşılması gerekir.
• Onaysız tercüme — pasaport ve diğer yabancı belgelerin noter onaylı yeminli çevirisi olmadan yüklenmesi.
• İkamet izninin kısa olması — yurt içi başvuru için en az altı ay süreli ve geçerli ikamet izni gerekir.
• Kayıt dışı başlatma — izin çıkmadan çalıştırmak, hem aileye hem yabancıya idari para cezası getirir ve yabancı sınır dışı edilmek üzere bildirilir.