Çalışma izni nasıl alınır?

Çalışma izni nedir, kimler almak zorunda?

Çalışma izni, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca düzenlenen resmî bir belgedir ve geçerlilik süresi boyunca yabancıya Türkiye'de hem çalışma hem de ikamet hakkı verir. 6735 sayılı Kanun kapsamındaki her yabancının, çalışmaya başlamadan önce ya çalışma izni ya da çalışma izni muafiyeti alması zorunludur.

En sık yapılan hata: ikamet izni çalışma hakkı vermez

Mülteci ve ikincil koruma statüsü sahipleri dışında, hangi sebeple alınmış olursa olsun ikamet izni tek başına çalışma hakkı doğurmaz. Öğrenci ikameti, aile ikameti, kısa dönem ikamet — hiçbiri çalışma izni yerine geçmez. Tersi geçerlidir: çalışma izni aldığınızda o belge aynı zamanda ikamet izni yerine sayılır.

Geçici koruma, uluslararası koruma başvuru sahibi ve şartlı mülteci statüsündekilere düzenlenen çalışma izinleri bu kuralın dışındadır — onlar için belge ikamet izni yerine geçmez.

İzinsiz çalışmanın yaptırımı

Çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilen yabancıya da onu çalıştıran işverene de idari para cezası uygulanır. Ayrıca yabancı, sınır dışı edilmek üzere İçişleri Bakanlığına bildirilir. Risk tek taraflı değildir; bu yüzden ciddi işverenler izin belgesi görmeden işe başlatmaz.

İzin almadan çalışabilenler

• Mavi Kart sahipleri — doğumla Türk vatandaşı olup izinle vatandaşlıktan çıkanlar ve üçüncü dereceye kadar altsoyları
• Mülteci veya ikincil koruma statüsü sahibi yabancılar
• Diplomatik misyon üyeleri
• Türkiye'nin taraf olduğu ikili veya çok taraflı anlaşmalarda muaf tutulan gruplar

Hangi izin türü size uygun?

Doğru türü seçmek dosyanın yarısıdır. Yanlış türden açılan başvuru, belgeleri eksiksiz olsa bile reddedilir. Bakanlık beş farklı çalışma izni türü için kart düzenler.

Süreli (bağımlı) çalışma izni

En yaygın türdür. Belirli bir işverene ve işyerine bağlı olarak, iş veya hizmet sözleşmesinin süresini aşmamak koşuluyla verilir. İlk başvuruda en çok bir yıl için düzenlenir. Aynı işverenle ilk uzatmada en çok iki yıl, sonraki uzatmalarda en çok üç yıla kadar uzatılabilir.

Süresiz çalışma izni

Uzun dönem ikamet izni bulunan ya da en az sekiz yıl kanuni çalışma izni olan yabancılar başvurabilir. Bir işverene bağlı değildir ve sahibi, uzun dönem ikamet izninin sağladığı tüm haklardan yararlanır. Şartları taşımak tek başına mutlak hak doğurmaz. Belgenin son geçerlilik süresi beş yıldır; yenileme, sürenin dolmasından önceki altı ay içinde ve her hâlükârda süre dolmadan yapılır.

Bağımsız çalışma izni

Yabancıya kendi ad ve hesabına çalışma hakkı verir; işverene bağlı değildir ve süreli olarak düzenlenir. Değerlendirmede eğitim düzeyi, mesleki deneyim, bilim ve teknolojiye katkı, faaliyetin veya yatırımın ülke ekonomisine ve istihdama etkisi, şirket ortağıysa sermaye payı gibi ölçütler dikkate alınır.

Geçici koruma ve uluslararası koruma çalışma izinleri

Bu statüdekiler için ayrı yönetmelikler ve farklı belge setleri geçerlidir. Düzenlenen izin ikamet izni yerine geçmez ve bu durum kartın arka yüzünde açıkça yazılıdır — geçici korumada Türkçe ve Arapça, uluslararası korumada Türkçe ve İngilizce olarak. İkamet hakkı İçişleri Bakanlığınca sonlandırılırsa çalışma izni de geçersiz hâle gelir. Kayıtlı olunan il dışında izin alınırsa seyahat için yol izin belgesi gerekir.

Turkuaz Kart

Nitelikli iş gücü, yatırımcı ve bilim insanları için. İlk üç yıl geçiş süresi olarak uygulanır; bu süre içinde Bakanlık işverenden veya yabancıdan bilgi ve belge isteyebilir. Geçiş süresi içinde iptal edilmezse, yabancının başvurusu üzerine geçiş süresi kaydı kaldırılır ve süresiz Turkuaz Kart verilir. Sahibi, süresiz çalışma izninin sağladığı haklardan yararlanır. Eş ve bakmakla yükümlü olunan çocuklara ise ikamet izni yerine geçen Turkuaz Kart Sahibi Yakını Kartı düzenlenir.

Ev hizmetlerinde — yaşlı, engelli veya çocuk bakımı ile hasta refakati — ayrı bir izin türü yoktur; süreli çalışma izni alınır. Ancak bu dosyalarda beş Türk vatandaşı istihdamı kriteri aranmaz ve işveren, bakıma muhtaç kişinin kendisi ya da birinci derece yakını olur.

Yurt içinden başvuru: adım adım

Türkiye'de bulunan ve adına en az altı ay süreyle düzenlenmiş, başvuru tarihi itibarıyla geçerliliği devam eden ikamet izni olan yabancılar için işveren doğrudan Bakanlığa başvurabilir. Ayrıca Genel Müdürlükçe belirlenen bazı gruplar, Türkiye'de yasal olarak bulunmaları kaydıyla ikamet izni olmadan da sistem üzerinden başvurabilir.

1. İş sözleşmesinin imzalanmasıBaşvuru ancak imzalı iş veya hizmet sözleşmesiyle başlar. Sözleşmedeki ücret ve çalışma süresi, başvuruda beyan edilecek bilgilerle birebir aynı olmalıdır.
2. İşyeri kaydının açılmasıİşyerinin SGK e-Bildirge kullanıcısı, e-Devlet üzerinden calismaizni.gov.tr adresine girerek işyeri kaydını oluşturur. Bu kişinin kendi adına elektronik imzası bulunmalıdır.
3. YetkilendirmeKayıt açıldıktan sonra İşveren Yönetim Paneli altındaki Yetkilendirme İşlemleri menüsünden, T.C. kimlik numarası girilerek başka kişilere de başvuru yapma yetkisi verilebilir. Yetkilendirilecek kişi sayısında sınır yoktur.
4. Belgelerin hazırlanması ve yüklenmesiHer belge PDF formatında ve en fazla 2 MB olmalıdır. Yabancı dildeki tüm belgelerin yeminli tercüman çevirisi ve noter onayı zorunludur. Fotoğraf JPEG, PNG, GIF veya JPG formatında, son altı ay içinde çekilmiş, renkli, ön cepheden, yüz açık ve arka fon beyaz — yani biyometrik olmalıdır.
5. Görev seçimiYabancının yapacağı görevin en az üç harfi sisteme girildiğinde eşleşen tüm görevler listelenir. Listeden iş sözleşmesiyle uyumlu olan seçilir.
6. Elektronik imzayla tamamlamaTüm sekmelerin yanında yeşil onay işareti olduğundan emin olun. Başvuru ancak e-imza ile imzalandığında tamamlanmış sayılır; imzalanmadan kaydedilenler Tamamlanmayan Başvurular bölümünde bekler ve değerlendirmeye alınmaz.

e-İzin sistemi Google Chrome ile en sorunsuz çalışır. Kaydet'e bastığınızda e-imza penceresi açılmıyorsa tarayıcı ayarlarından açılır pencerelere izin verin.

Yurt dışından başvuru: adım adım

Türkiye'de geçerli ikamet izniniz yoksa veya yurt dışındaysanız izlenecek yol budur. Süreç iki aşamada tamamlanır ve aradaki süre sınırı kritiktir.

1. Konsolosluk başvurusuYabancı, vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türkiye Cumhuriyeti büyükelçiliğine ya da başkonsolosluğuna şahsen gider ve çalışma izni başvurusu yapar. Bu başvuruya istinaden kendisine 16 haneli bir referans numarası verilir.
2. Referans numarasının işverene iletilmesiYabancı, aldığı referans numarasını Türkiye'deki işverenine bildirir.
3. İşverenin sistem başvurusuİşveren, bu referans numarasını kullanarak e-Devlet üzerinden calismaizni.gov.tr adresinden başvuruyu tamamlar. Bu adım on iş günü içinde yapılmalıdır.
4. Harçların ödenmesiİzin verilmesi hâlinde yabancı, başvuru yaptığı dış temsilciliğe giderek çalışma izni, ikamet izni ve vize harçlarını öder. Harç ve değerli kâğıt bedeli, bildirim tarihinden itibaren otuz gün içinde yatırılmazsa başvuru reddedilir.
5. Vize ve girişDış temsilcilik pasaporta vize etiketini yapıştırdıktan sonra yabancı Türkiye'ye giriş yapabilir. Giriş tarihinden itibaren en geç yirmi gün içinde adres kayıt sistemine kayıt yaptırmak zorunludur.

Hangi belgeler gerekiyor?

Nihai liste izin türüne, sektöre, uyruğa ve mesleğe göre değişir. Aşağıdakiler hemen her dosyada istenen kalemlerdir. Bakanlığın güncel listesine csgb.gov.tr/uigm/belgeler adresinden ulaşabilirsiniz.

Yabancı personelden istenenler

• Pasaport fotokopisi — Latin alfabesi dışındaysa noter onaylı yeminli tercümesiyle
• Geçerli ikamet izni belgesi (yurt içi başvurularda, en az altı ay süreli)
• Diploma veya geçici mezuniyet belgesi
• YÖK denklik belgesi — düzenlenmiş meslekler ve yurt dışı mezunları için
• Biyometrik fotoğraf
• İmzalı iş veya hizmet sözleşmesi

İşverenden istenenler

• SGK e-Bildirge kullanıcı bilgileri ve elektronik imza
• Kuruluşa ait Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi
• Son yıla ait bilanço ve kâr/zarar tablosu
• Vergi levhası
• İmza sirküleri
• Başvuru dilekçesi ve taahhütname

Özel durumlarda eklenenler

• Ev hizmetleri: yakınlık belgesi ve bakılacak kişinin nüfus cüzdanı örneği
• Yabancı doktor ve hemşireler: Sağlık Bakanlığından alınan ön izin belgesi
• Düzenlenmiş meslekler: ilgili meslek odası veya bakanlık görüşü

Reddedilen dosyaların büyük bölümü belge eksikliğinden değil, onaysız tercümeden kaynaklanır. Yabancı dildeki her belge için yeminli tercüman çevirisi ve noter onayı zorunludur; onaysız çeviri tek başına ret sebebidir.

Başvurunuz neye göre değerlendiriliyor?

Başvurular, Bakanlığın belirlediği değerlendirme kriterleri ve uluslararası işgücü politikası doğrultusunda incelenir. İş piyasasının durumu, sektörel ve ekonomik konjonktür de hesaba katılır. Gerektiğinde ilgili kamu kurumlarının ve meslek kuruluşlarının görüşü alınır.

İstihdam oranı: beş Türk vatandaşı kuralı

Genel kural, çalıştırılacak her bir yabancı için işyerinde en az beş Türk vatandaşının sigortalı olarak istihdam edilmesidir. Bu kriter, dosyaların en sık takıldığı noktadır. İstisnalar mevcuttur: özellik arz eden doğrudan yabancı yatırım kriterlerini karşılayan işletmelerde, kilit personel konumundaki ilk yabancı için bu şart aranmaz. Ev hizmetlerinde de aranmaz.

Ücret düzeyi

Yabancıya ödenecek ücretin, yapacağı işin niteliğine uygun ve asgari ücretin belirli bir katı olması beklenir. İstenen oran meslek grubuna göre değişir; üst düzey yönetici ve mühendis gibi kadrolarda katsayı daha yüksektir. Beyan edilen ücret, iş sözleşmesindeki ve SGK bildirimindeki ücretle tutarlı olmalıdır.

Şirketin mali yapısı

Ödenmiş sermaye, brüt satış veya ihracat tutarlarından en az birinin belirlenen eşikleri karşılaması beklenir. Yeni kurulan işyerleri için ayrı bir değerlendirme yapılır.

Meslek kısıtı

Mevzuatla yalnızca Türk vatandaşlarına hasredilmiş meslek ve görevlerde yabancıya çalışma izni verilmesi mümkün değildir. Avukatlık, noterlik, hâkimlik ve savcılık, eczacılık, diş hekimliği, veterinerlik, hastabakıcılık, mali müşavirlik, turist rehberliği, özel güvenlik görevliliği, gümrük müşavir yardımcılığı ve arabuluculuk bunların en bilinenleridir. Liste daha uzundur; dosya açmadan önce mesleğin kontrol edilmesi gerekir.

Pasaport süresi

Çalışma izni, pasaportun veya pasaport yerine geçen belgenin geçerlilik süresinden altmış gün daha kısa düzenlenir. Pasaportunuzun süresi kısaysa alacağınız izin de kısa olur — başvurudan önce pasaportu yenilemek çoğu zaman daha mantıklıdır.

Harç ve değerli kâğıt bedeli

492 sayılı Harçlar Kanunu gereğince yabancılara verilecek çalışma izni ve çalışma izni muafiyeti harca tabidir. Ayrıca 210 sayılı Değerli Kâğıtlar Kanunu uyarınca düzenlenen her belge için değerli kâğıt bedeli alınır. Güncel tutarlar her yıl değişir; csgb.gov.tr/uigm adresinden kontrol edin.

Ödeme nasıl yapılır

Dijital Vergi Dairesi ana sayfasındaki Referans Numarası İle Ödeme ekranından, kurum adı Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğü seçilerek, dokuz ile başlayan yabancı kimlik numarası ve e-posta ile iletilen işlem numarası girilerek ödenir. Anlaşmalı bankalar üzerinden de yatırılabilir; bu durumda çalışma izni harcı ve değerli kâğıt bedeli, bildirilen hesap kodlarına ayrı ayrı makbuzlarla ödenmelidir.

Tutarın eksik veya fazla yatırılması hâlinde işlem sonuçlandırılamaz. Ödeme kuruşu kuruşuna doğru olmalıdır. Bankalara ayrıca havale masrafı ödenmez ve Bakanlığa makbuz ibraz edilmesi gerekmez; ödemeler sistem üzerinden görülür.

Muafiyetler

Üç aydan kısa süreli talep edilen çalışma izni muafiyeti başvurularından harç alınmaz. Turkuaz Kart sahibi yabancı harca tabi değildir, yalnızca düzenlenen belge için değerli kâğıt bedeli öder.

Sonuç, belge ve izin sonrası yükümlülükler

Bilgi ve belgeler eksiksizse başvuru otuz gün içinde sonuçlandırılır. Bu süre, başvurunun sistem üzerinden tamamlandığı tarihten ya da ek bilgi ve belge istenmişse bunların yüklendiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Karar, olumlu da olumsuz da olsa başvuruda beyan edilen e-posta adresine bildirilir ve e-İzin sisteminden görülebilir.

Belge nasıl geliyor

Bakanlıkça onaylanan çalışma izni belgeleri basıldıktan sonra PTT Kargo ile işveren adresine gönderilir. Kargo durumu, sistemde kayıtlı cep telefonuna gelen bildirimlerden veya e-İzin sistemindeki Kart Takip sekmesinden izlenebilir. Belge kaybolur veya kullanılamaz hâle gelirse Yeni Kart Talebi ile yeniden basım istenir; uygun görülürse değerli kâğıt bedeli ve harcın yarısı kadar bir tutar talep edilir.

Kaçırılmaması gereken süreler

• İşe başlama — yurt içi başvurularda iznin başlangıcından itibaren bir ay; yurt dışı başvurularında yurda giriş tarihinden itibaren bir ay ve her hâlükârda iznin başlangıcından itibaren altı ay
• Adrese kayıt — çalışma vizesiyle girişten itibaren en geç yirmi gün
• Bildirim yükümlülüğü — çalışmanın başlaması, sona ermesi ve iptali gerektirecek hâller on beş gün içinde Bakanlığa bildirilir
• Uzatma başvurusu — iznin bitmesine altmış gün kalmasından itibaren ve her hâlükârda süre dolmadan
• İtiraz — ret, iptal veya sonlandırma kararının tebliğinden itibaren otuz gün

İşyeri değişikliği

Çalışma izni belirli bir iş, işyeri ve adres için verilir. Bir işverenin yanında izni olan yabancı, aynı izinle başka bir işverene ait işyerinde çalışamaz; yeni işveren için yeni başvuru gerekir. Aynı işverene ait işyerinde farklı bir görevde ya da aynı iş kolundaki başka bir şubede çalışmak ise gerekli şartların sağlanmasına bağlıdır.

Çalışma izni belgesi — Bakanlıkça yayımlanan örnek görsel. Belgenin ön yüzünde ad-soyad, uyruk, izin türü ve belge numarası; arka yüzünde işyeri unvanı, çalışılacak il, izin başlangıç ve bitiş tarihleri ile varsa şerhler yer alır.

Süre uzatma

Uzatma başvurusu, çalışma izni süresinin dolmasına altmış gün kalmasından itibaren ve her hâlükârda süre dolmadan sistem üzerinden yapılır. Süre geçtikten sonra uzatma yapılamaz; yeni başvuru gerekir.

Uzatma başvurusu yapılan yabancı, izin süresi sona erdikten sonra da başvurunun değerlendirilmesi süresince çalışmaya devam edebilir. Bunun için doksan günü aşmaması ve yapılan iş ile çalışılan işyerinin değişmemesi şarttır. Bu süre içindeki çalışma kanuni çalışma sayılır; yabancının ve işverenin izinden doğan hak ve yükümlülükleri aynen devam eder.

Uzatma olumlu sonuçlanırsa aynı işverene bağlı olarak ilk uzatmada en çok iki yıl, sonraki uzatmalarda en çok üç yıla kadar izin düzenlenir.

Başvuru reddedilirse ne yapılır?

Ret, iptal veya sonlandırma kararı işverene ya da yabancıya tebliğ edilir. Tebliğ tarihinden itibaren otuz gün içinde sistem üzerinden itiraz edilebilir; itiraza ilişkin açıklamalı dilekçe ve destekleyici belgeler e-İzin sistemine yüklenir. İtirazın Bakanlıkça reddedilmesi hâlinde idari yargı yoluna başvurulabilir.

İtirazdan bağımsız olarak, ret işlemine konu olan eksikliğin giderilmesi hâlinde yeniden başvuru yapılması mümkündür. Bir başvurunun reddedilmiş olması, yeni bir başvuruya engel değildir.

En sık yapılan yedi hata

• Onaysız tercüme — yabancı dildeki belgenin yeminli tercüman çevirisi ve noter onayı olmadan yüklenmesi. Tek başına ret sebebidir.
• Beyan tutarsızlığı — iş sözleşmesindeki ücretle sistemde beyan edilen ücretin farklı olması.
• Kısa pasaport — izin, pasaport süresinden altmış gün kısa düzenlendiği için pasaportun bitmesine az kalması izni de kısaltır.
• Kapalı meslek — Türk vatandaşlarına hasredilmiş bir meslekte başvuru yapılması. Dosya açılmadan kontrol edilmeliydi.
• E-imza eksikliği — başvurunun elektronik imzayla tamamlanmaması. Sistemde kaydedilmiş görünse de değerlendirmeye alınmaz.
• Süre kaçırma — uzatma başvurusunun izin dolduktan sonra yapılmaya çalışılması. Geçen süre geri gelmez.
• İstihdam oranının hesaplanmaması — işyerindeki sigortalı Türk vatandaşı sayısı kontrol edilmeden dosya açılması.